البته غير از مجلس و صوراسرافيل ، اين كار را وسيلهء ارتزاق قرار داده بپروپاى متمولين و پولدارهاى مستبدين مىپيچيدند و از آنها براى راه انداختن عرادهء روزنامه خود باج ميگرفتند . نطاقها و سخنرانهائى هم از مشروطه بوجود آمد . من در تهران نبوده و از درجهء نطاقى اين سخنرانها بىاطلاعم ولى آنچه شنيده‌ام سيد جمال الدين واعظ اصفهانى سخنران مقدمات مشروطيت سرآمد آنها بوده است كه لطف‌بيان و شوخيهاى ادبى او در منبر وعظ و خطابه مشهور است . بايد گفت كه اكثر اين سخنرانها از همان روضه‌خوانهاى ادوار گذشته بودند كه در اينوقت چه در طهران و چه در ولايات ، مردم را بمشروطه‌خواهى دعوت ميكردند . در مجلس آقاى تقىزاده از همه مجلسيان بهتر حرف ميزد . روحانيون هم مستبد و مشروطه دارند آقايان آقا سيد عبد اللّه بهبهانى و آقا ميرزا سيد محمد طباطبائى ، يا بقول معروف زمان ، حجتين آيتين ، كماكان در پيشرفت دادن مشروطيت بذل جهد ميكردند و احكام آقايان حاج ميرزا حسين و و ملا كاظم خراسانى را كه در ايران مرجع تقليد بودند ، با كمال جديت ترويج مينمودند . مستبدين هم گرد آقا شيخ فضل اللّه ( سر - سلسلهء آقايان كيا ) جمع شده و از او دكانى پهلوى دكان روحانيون مشروطه‌خواه باز كرده بودند ، ولى حناى آقاى « سركيا » خيلى بيرنگ بود و كسى سنگى در ترازوى او نميگذاشت . ايشان در باغ خود كه رنود پارك الشريعه به آن اسم داده بودند ، مشغول تحليل بردن هداياى محمد عليشاه بودند و فحش‌هاى ادبى كه روزنامه‌ها بايشان ميدادند ، زيرسبيل و ريش ميگذاشتند . از آقا سيد محمد كاظم يزدى هم از عتبات بايشان كمك‌هاى معنوى ميرسيد . اصلاح بودجهء كشور ساير كاركنان دولت ، اعم از نظامى و قلمى ، هريك به همان رويهء سابق مشغول كارهاى ادارى خود بودند . مستوفيها بعد از برهم خوردن صندوق كذائى عين الدوله ، بهمينقدر كه شر مسيو نوز از اين كشور و بالاختصاص از سر آنها كنده شده بود ، راضى شده همان طرز سابق خود را ادامه ميدادند ، ماليات همان ماليات و حقوق‌بگير همان حقوق‌بگير ولى يك تفاوت حاصل شده بود كه وزراى ماليهء كابينه‌هاى وزراء اينقدرها دوام نميكردند كه سليقهء خود را در كار آنها وارد كنند . مجلس هم بقدرى سرش گرم نزاعهاى موضوعى استبداد و مشروطه بود كه نميتوانست از حقى كه قانون اساسى در نظارت جمع و خرج به آن داده بود استفاده كند و مثل صدر - اعظمهاى سابق ، دستور العملهاى ولايات را يكىيكى رسيدگى كرده بگذراند . در ميان وكلاى مجلس هم كسانى كه سر از درازنويسى درآورند ، خيلى كم بود و به همين جهت در سال 1325 دستور العملى براى حكام ولايات نرفت . معهذا ممكن نبود وضع مالى دولت به اين طريق بگذرد . بعضى از مجلسىها با وثوق الدوله ، مستوفى سابق آذربايجان كه